OSS Expertise

De wortels van open source software (OSS) gaan terug tot de vroegste dagen van de informatica in de jaren 1950 en 1960. In deze periode werd software routinematig gedeeld tussen onderzoekers en instellingen, met name binnen academische omgevingen en vroege computerlaboratoria. Hardware was het primaire commerciële product, software werd gezien als een gezamenlijk artefact, iets dat collectief verbeterd moest worden door gedeelde expertise, in plaats van afzonderlijk te worden vermarkt.

Deze cultuur begon te veranderen aan het einde van de jaren 1970 en het begin van de jaren 1980, toen software steeds meer commercieel en gesloten werd. Deze overgang kan worden gezien als een “Big Bang”-moment voor de moderne technologiesector. Het markeerde het punt waarop software ophield een aanvullende component te zijn die werd meegeleverd met dure hardware, en in plaats daarvan uitgroeide tot een uiterst waardevol product op zichzelf. Decennialang betekende de aanschaf van een mainframe van miljoenen dollars dat de bijbehorende software grotendeels fungeerde als een instructielaag die de hardware liet functioneren.

De opkomst van microcomputers, met name de Apple en IBM Personal Computers, bracht computers in huizen en kantoren, en veranderde dit model fundamenteel. Software moest nu gestandaardiseerd en overdraagbaar zijn tussen machines. Het tijdperk van het vrijblijvend aanpassen van broncode voor een specifiek systeem maakte plaats voor de aankoop van afgewerkte, verpakte producten. Omdat software eindeloos kon worden gekopieerd tegen minimale kosten, werd het al snel het ultieme product met hoge marges. Door de broncode te sluiten, transformeerden bedrijven software van een gezamenlijk hulpmiddel naar een strak gecontroleerd, massaal geproduceerd product.

Deze “gesloten deuren”-benadering frustreerde invloedrijke programmeurs en hackers diepgaand, zoals Richard Stallman¹⁾. Stallman beschouwde deze verschuiving als een verraad aan de langdurige cultuur van kennisdeling, die werd vervangen door winstgedreven beperkingen. Als reactie daarop startte hij in 1983 de Free Software Movement met het GNU Project, gevolgd door de oprichting van de Free Software Foundation (FSF). Het kernprincipe was zowel eenvoudig als radicaal, gebruikers moeten de vrijheid hebben om software te bestuderen, aan te passen en te herdistribueren.

In 1998 werd de term “open source” geïntroduceerd om de pragmatische en bedrijfsvriendelijke dimensies van deze benadering te benadrukken, wat leidde tot de oprichting van de Open Source Initiative (OSI). De beslissing om broncode openlijk beschikbaar te maken werd gemotiveerd door meerdere factoren, het versnellen van innovatie door samenwerking, het vermijden van leveranciersafhankelijkheid, het mogelijk maken van grondige peer review, en het in staat stellen van gebruikers om software aan te passen aan hun specifieke behoeften. Deze principes definiëren het open source ecosysteem tot op de dag van vandaag.

Hoewel open source software nu alomtegenwoordig is, van besturingssystemen en databases tot cloudplatforms en AI frameworks, is effectieve adoptie allesbehalve triviaal. Wij kunnen organisaties helpen met het volgende:

• Geschiktheid evalueren: niet elke open source oplossing is een directe vervanging voor commerciële software, deskundige beoordeling is nodig om volwassenheid, gezondheid van de community, governance en levensvatbaarheid op lange termijn te evalueren.
• Totale eigendomskosten (Total Cost of Ownership - TCO) vergelijken: licentiekosten zijn slechts één component, consultancy verduidelijkt kosten rond integratie, onderhoud, compliance, training en ondersteuning.
• Licenties en compliance beoordelen: open source licenties, zoals GPL, MIT en Apache, brengen specifieke juridische verplichtingen met zich mee die moeten aansluiten bij het bedrijfsmodel en het risicoprofiel van een organisatie.
• Technologie afstemmen op strategie: open source is net zo goed een strategische als een technische keuze, met invloed op flexibiliteit, onafhankelijkheid, innovatiesnelheid en veerkracht.

Met onze begeleiding kunnen organisaties de voordelen volledig begrijpen, veelvoorkomende valkuilen vermijden, en open source benutten niet louter als kostenbesparende optie, maar als een strategisch langetermijnmiddel.

Een van de meest hardnekkige mythes is dat open source software minder veilig zou zijn omdat de broncode publiek toegankelijk is. In de praktijk is vaak het tegenovergestelde waar.

Open source beveiliging profiteert van transparantie en peer review. Publiek beschikbare code kan worden onderzocht door een wereldwijde gemeenschap van ontwikkelaars, beveiligingsonderzoekers en organisaties. Kwetsbaarheden worden eerder geïdentificeerd, openlijk besproken en snel verholpen. Dit staat in contrast met “security through obscurity”, waarbij commerciële leveranciers vertrouwen op geheimhouding en onafhankelijke controle beperken.

Daarnaast zijn organisaties die open source gebruiken niet afhankelijk van één enkele leverancier voor beveiligingsoplossingen. Zij kunnen de code zelf auditen, externe beoordelingen laten uitvoeren, of patches onmiddellijk toepassen wanneer dat nodig is. Veel prominente open source projecten onderhouden formele beveiligingsprocessen, toegewijde responsteams en duidelijk gedocumenteerde procedures voor het melden van kwetsbaarheden.

Open source software gedijt op een duaal ondersteuningsmodel dat betrokkenheid van de community combineert met de professionaliteit van gespecialiseerde ondersteuningsorganisaties. Op communityniveau werken bijdragers, gebruikers en beheerders openlijk samen om code te verbeteren, fouten te rapporteren, documentatie te schrijven en best practices te delen. Dit gedecentraliseerde model versnelt innovatie, problemen komen snel aan het licht, oplossingen worden publiekelijk beoordeeld, en verbeteringen worden continu geïntegreerd. Communityforums, mailinglijsten, issue trackers en chatplatforms fungeren als levende kennisbanken, waar de collectieve ervaring vaak kan wedijveren met of zelfs groter is dan die van commerciële leveranciers.

Ter aanvulling op deze communitygedreven ondersteuning bieden gespecialiseerde organisaties gestructureerde diensten van enterprise niveau rondom open source oplossingen. Deze organisaties leveren garanties die veel bedrijven vereisen, zoals service level agreements (SLA’s), langdurig onderhoud, beveiligingspatches, ondersteuning bij compliance en professionele consultancy. Door open source software te combineren met voorspelbare ondersteuning en duidelijke verantwoordelijkheid, verminderen zij operationele risico’s en maken zij adoptie haalbaar voor bedrijfskritische omgevingen. Belangrijk is dat veel van deze organisaties actief bijdragen aan upstream projecten, zodat commerciële belangen in lijn blijven met de gezondheid en duurzaamheid van het open source ecosysteem.

Samen vormen community ondersteuning en gespecialiseerde organisaties een veerkrachtig en schaalbaar ondersteuningsmodel. De community waarborgt openheid, transparantie en snelle innovatie, terwijl professionele aanbieders stabiliteit, zekerheid en expertise leveren. Deze combinatie stelt open source software in staat een breed spectrum van gebruikers te bedienen, van individuele ontwikkelaars tot wereldwijde ondernemingen, zonder vrijheid of betrouwbaarheid op te offeren.

Wij gebruiken al vele jaren open source softwareoplossingen en adviseren onze klanten hier regelmatig over. Als u meer wilt weten, neem dan contact met ons op via dit formulier.

Voor andere vragen of opmerkingen, klik hier en gebruik dit formulier.

Onderstaande tekst is gebaseerd op antwoorden van ChatGPT 5.2 Deep Research en Gemini 3.0 Deep Think.

Begin 2026 is de verschuiving van commerciële software naar open source software (OSS) geëvolueerd van een kostenbesparende maatregel naar een centrale strategische pijler voor wereldwijde ondernemingen ²⁾.

Statistische gegevens uit toonaangevende rapporten uit 2025 en 2026, waaronder die van de Linux Foundation, Canonical en IDC, wijzen op een uitgesproken “vlucht uit commercieel” over meerdere lagen van kritieke digitale infrastructuur ³⁾.

Open source is niet langer slechts een onderdeel van softwareontwikkeling, het vormt nu de basis van de moderne technologiestack.

• Alomtegenwoordigheid: 97% van alle commerciële applicaties bevat open source componenten.

• Groeitrends: In 2025 rapporteerde 96% van de organisaties dat zij hun gebruik van OSS handhaafden of verhoogden.

• Opschaling: Onder grote ondernemingen, meer dan 5.000 medewerkers, meldde 68% een “significante toename” van open source adoptie in de afgelopen 12 maanden.

• AI als katalysator: 76% van de organisaties verwacht hun gebruik van open source AI modellen en tools, zoals Llama of Mistral, te vergroten om de hoge kosten en “black box”-beperkingen van commerciële AI leveranciers te vermijden.

Klik op de voetnoot voor bronnen ⁴⁾

Hoewel weinig organisaties commerciële software volledig verlaten, is er een duidelijk meetbare “Open First” beweging, gedreven door de behoefte aan meer controle, veerkracht en kostenefficiëntie.

• Terugdringen van commerciële banden: In Europa toont onderzoek een groeiende migratie weg van commerciële software, grotendeels gedreven door de Digital Operational Resilience Act (DORA) en toenemende zorgen over datasoevereiniteit ⁵⁾.

• Verschuiving in e-commerce: 70% van de e commerce teams binnen ondernemingen geeft nu de voorkeur aan open source platforms, zoals Magento Open Source, boven commerciële SaaS modellen, waarbij wordt verwezen naar de “controle die SaaS niet kan leveren” ⁶⁾.

• Controle versus lock in: 84% van de organisaties noemt “verminderde leveranciersafhankelijkheid” als de belangrijkste reden om specifieke commerciële componenten te vervangen door open source alternatieven ⁷⁾.

Kostenreductie wordt consequent genoemd als de belangrijkste motivatie. In het OpenLogic onderzoek van 2025 rapporteerde 53% van de IT leiders dat “geen licentiekosten” of een lagere totale eigendomskosten (TCO) de primaire reden was om voor OSS te kiezen, een stijging ten opzichte van 37% het jaar daarvoor. Evenzo merken meerdere studies op dat licentiebesparingen en verminderde leveranciersafhankelijkheid kernfactoren zijn voor migratie.

Verbeterde beveiliging en softwarekwaliteit vormen een andere belangrijke factor. In Europa gelooft 75% van de ondervraagde organisaties dat open source leidt tot software van hogere kwaliteit, terwijl 58% aangeeft dat het innovatie versnelt. Een Red Hat studie toonde aan dat 79% van de IT leiders OSS waardeert vanwege de aanpasbaarheid en flexibiliteit, en 75% het beschouwt als een kernelement van hun beveiligingsstrategie. In de praktijk vertrouwen veel besluitvormers erop dat open source communities kwetsbaarheden sneller identificeren en verhelpen dan gesloten leveranciers.

Onafhankelijkheid en “digitale soevereiniteit” worden eveneens vaak genoemd. Bestuurders proberen steeds vaker diepe afhankelijkheid van één enkele leverancier, cloud, platform of applicatie ecosysteem te vermijden. Zoals een EU pleitbezorger van open source het samenvatte, open source maakt “volledige autonomie over updates, datagovernance en maatwerk” mogelijk.

Kortom, lagere TCO, leveranciersonafhankelijkheid en verbeterde beveiliging en innovatie staan consequent bovenaan de lijst van redenen waarom organisaties open source adopteren.

Klik op de voetnoot voor bronnen ⁸⁾

De NL Wallet (Digitale Identiteit)

Een van de meest significante open source initiatieven in Nederland is de NL Wallet, een publieke referentiewallet voor digitale identiteit die in 2024 in pilotfase ging. Ontwikkeld door het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (MinBZK), vormt deze een kerncomponent van het Nederlandse beleid “Open, tenzij” ⁹⁾.

• De overstap: In plaats van het aanschaffen van een commercieel identiteitsplatform of te vertrouwen op grote technologie ecosystemen, zoals Apple of Google Wallets, ontwikkelde de Nederlandse overheid een eigen referentiearchitectuur met Rust, Flutter en PostgreSQL.
• Betekenis: De volledige broncode wordt publiekelijk gehost op GitHub, wat transparantie, publieke audits en bijdragen vanuit de community mogelijk maakt. Het systeem is ontworpen om interoperabel te zijn binnen de EU, zodat burgers identiteitsattributen, zoals leeftijd, diploma’s of bevoegdheden, kunnen verifiëren zonder leveranciersafhankelijkheid.
• Strategische impact: Het project zet een sterk precedent voor digitale soevereiniteit, en waarborgt dat de overheid volledige controle behoudt over de logica, beveiliging en evolutie van uiterst gevoelige burgergegevens.

Observability bij de Belastingdienst

Tussen 2023 en 2025 voerde de Belastingdienst een grootschalige architecturale transformatie uit om het monitoring en observability landschap te moderniseren ¹⁰⁾.

• De overstap: De organisatie migreerde van een gefragmenteerde set kostbare commerciële tools, waaronder IBM en BMC, naar een gecentraliseerd open source observability platform, bekend als de Grafana LGTM stack (Logs, Grafana, Traces, Metrics).
• Architectuur: Om te voldoen aan strenge eisen rond datasoevereiniteit en compliance, wordt de oplossing on premise ingezet, met OpenTelemetry voor gestandaardiseerde dataverzameling.
• Resultaat: De transitie stelde meer dan 250 interne teams in staat self service monitoring te gebruiken, terwijl licentiekosten aanzienlijk werden verlaagd en een uniform operationeel overzicht werd gerealiseerd van een complexe IT omgeving met hoge volumes.

Smals en G-Cloud (Federale infrastructuur)

In België is Smals een belangrijke drijfveer achter open source adoptie, de non profit ICT organisatie die verantwoordelijk is voor technologische diensten binnen de sociale zekerheid en de gezondheidszorg ¹¹⁾.

• De overstap: Smals nam het voortouw bij de ontwikkeling van de G-Cloud, een hybride cloudplatform voor de Belgische federale overheid. Een centraal element hierin was een bewuste “vlucht uit Oracle”, waarbij legacy commerciële databases werden gemigreerd naar PostgreSQL, via EnterpriseDB.
• Schaal: Het initiatief consolideerde 37 regionale datacenters tot slechts 4 primaire omgevingen, allemaal gebouwd op een open source first infrastructuurmodel.
• Betekenis: Het project toonde aan dat bedrijfskritische overheidsystemen, zoals sociale zekerheid en zorgregistraties, betrouwbaarder en tegen lagere kosten kunnen functioneren op open source platforms dan op traditionele commerciële “big iron” systemen.

In 2016 ontving G-Cloud de Best Project award tijdens de eGov Awards. Als gevolg hiervan kunnen Belgische overheidsinstellingen zich nu sterker richten op applicatieontwikkeling, terwijl de ICT kosten op lange termijn aanzienlijk worden verlaagd.

Verschillende overheden en grote ondernemingen hebben de afgelopen vijf jaar belangrijke OSS migraties publiekelijk aangekondigd. Eind 2025 voltooide het Oostenrijkse Federale Ministerie van Economische Zaken (BMWET) een overgang van commerciële cloud en SaaS tools naar een soevereine Nextcloud plus LibreOffice oplossing. Dit initiatief, dat ongeveer 1.200 gebruikers bedient, werd expliciet gedreven door zorgen rond digitale soevereiniteit, met name het behoud van controle over burgergegevens en het verminderen van afhankelijkheid van buitenlandse leveranciers.

Rond dezelfde periode migreerde het Oostenrijkse leger ongeveer 16.000 desktops van Microsoft Office naar LibreOffice, om vergelijkbare strategische redenen. In Duitsland is de deelstaat Schleswig-Holstein begonnen met de migratie van 30.000 overheidswerkplekken van Windows en Microsoft Office naar Linux en LibreOffice tegen 2026, waarbij zowel kostenbesparingen als langdurig beheer werden genoemd.

Andere prominente migraties in de publieke sector zijn onder meer de Franse Gendarmerie, die 37.000 desktops naar Linux migreerde, en het Italiaanse Ministerie van Defensie, dat 5.000 gebruikers naar LibreOffice overzette.

Samen tonen deze voorbeelden aan dat grote organisaties, met name in de publieke sector, actief gesloten softwarestacks vervangen door open source alternatieven, waarbij beveiliging, soevereiniteit en kostenefficiëntie het vaakst als primaire motivaties worden genoemd.

Klik op de voetnoot voor bronnen ¹²⁾